BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM, sözlük manası olarak, “Rahman, Rahim olan Allah’ın adıyla (başlarım)” demektir. Kelime kelime gramatik tahlili ise şöyledir:

Baştaki “Be” harfi, bitiştirme içindir. Buna arap lugatında ‘İlsak’ derler. “Bismi”deki “Bâ” harfi, gizli bir [Başlıyorum] veya [Okuyorum] kelimesine bağlıdır. “Allah’tan yardım dileyerek başlıyorum veya okuyorum” yahut “Allah adına okuyorum” demektir. Hz. Ali, “Eğer yazmak isteseydim, Besmelenin “Bâ”sı hakkında deve yükü kitap yazardım” demiştir.

İSİM; bildiğimiz isimdir. Yükseklik anlamındaki “sümüvv”den gelir. İsim, arap dilinde herşeyin yükseğine, tepesine, yücesine denir. Ki sema, aynı köktendir. Birini arap dilinde öveceğiniz zaman “sümû” kelimesini kullanırsınız. “Sümû’ul Melik” denildiği zaman, ‘Haşmetmeap hazretleri ya da Kral hazretleri’ anlamına gelir. İşte isim, yüceliktir. Peki bu yücelik neredendir? diye soracak olursanız, ‘var’ olan şeyin ismi olur. ‘Varolmak’ başlı başına bir yüceliktir. Eğer ‘var’ olmuşsanız, var olma şerefine ermişseniz, siz, “Allah’ın mahlûkatı içerisinde olmakla varlık şerefini paylaşıyorsunuz” demektir. İşte bu şeref, insanın taşla, toprakla, ağaçla, yerle-gökle paylaştığı şeylerdir. ‘Var’ olanın ismi olur, yok olanın ismi olmaz. Onun için de isim sahibi olmak, şeref sahibi olmaktır. İşte bu nedenle varlığa şeref katan şey, isimden değil, aslında Allah’ın onu ‘var’ etmesindendir.

Hemen arkasından gelen ALLAH lafz-ı celâli ise, Allah’ın en büyük ismi, İsmi Azam’ıdır. Allah ismine İsmu’l Cami’ denir. Yani Allah’ın diğer tüm sıfatlarını ve isimlerini bünyesinde toplayan has isim... Bu isim türetilemez, çoğul yapılamaz, yani “Allahlar” denilemez. Çünkü Allah tektir ve bu isim de O’nun özel ismidir. Onun için Allah isminin yerine başka isimler ikame edilemez. Allah, kendi ismini öyle muazzam bir kurgudan meydana getirmiş ki, birinci harf olan elif”i çekip alalım, yine Allah’a delalet eder: Lillah (O’nun için)... İkinci harf olan “lâm”ı çekip alalım, yine Allah’a delalet eder: Leh, Lehû (O’na)... Üçüncü harf olan ikinci “lâm”ı çekip alalım, yine Allah’a delalet eder: Hû (O)... “He” harfinin mahreci, yani çıkış yeri ciğerlerdir. Bu, şu demektir: Nefes alan her varlık, bilerek veya bilmeyerek Allah’ı tesbih etmektedir. Eğer Allah’ı tesbih eden bu varlık, bu tesbihatı bilinç düzeyinde, akıl düzeyinde, tefekkür düzeyinde, duygu düzeyinde, kalb düzeyinde de yapıyorsa, işte bu tesbih o zaman “zikir” olur.

Besmelenin üçüncü kelimesi RAHMAN’dır. Rahman kelimesinin Türkçe tam karşılığı yoktur, en yakın “Bağışlayan” diye tercüme edebiliriz. Rahman kelimesi, isim olarak özel, eylem alanı ve etki olarak geneldir. Rahman, Allah’tan başkasına konulamayacak bir isimdir. Fiil olarak ise geneldir. Yani Rahman isminin kapsamına Allah’ın yarattığı her şey girer. “Bismillahirrahman” demekle, “Ey yıldızların Allah’ı, Ey cansızların Allah’ı, Ey göklerin Allah’ı, Ey sadece Müslümanların değil kafirlerin de Allah’ı” diye başlamış oluruz. Allah, tabiata, cansız varlıklara, hayvanlara, bitkilere, gökte ve yerde gördüğümüz her türlü varlığa, Rahman isminin bir tecellisi olarak muamele eder. Allah, yerleri yer olarak, gökleri gök olarak Rahman ismi dolayısıyla tutar. Allah’ın kafirlere, ateistlere kendisini inkar etme gücünü vermesi Rahman ismi dolayısıyladır. Allah'ın zalimlere, müstekbirlere, şerefsizlere, çıplaklara nimet vermesi, onları yaşatması ve koruması hep Rahman ismi dolayısıyladır. Allah’ın Rahman ismi mahlûkatın tümünü kuşatır. Çünkü isim sahibi her şeye tecelli eder. Az önce isim kelimesini açıklarken söylediklerimiz ile, Rahman ismini açıklarken söylediklerimiz arasında bir bağlantı kuracak olursak, Rahman ismi; “Allah’ın “ol” emrine ittiba ve itaat edip, var olan her varlığa bu itaatinden dolayı verdiği lütuf ve keremdir.”

RAHİM kelimesi de Türkçeye Esirgeyen, Acıyan olarak tercüme edilebilir. “Rahmeti devamlı” manasınadır. Bu isim, Allah’dan başkalarına da verilebilir, ancak fiil olarak özeldir. Bu fiilin tecellisi, yalnızca iman edenleredir. Yani Rahman ismi dolayısıyla bütün mahlûkata veren Allah, Rahîm ismi dolayısıyla da bütün mahlûkat içerisinden irade verilen insana, irade verilen insan içinden de sadece iman eden Müslümanlara ekstradan lütfedendir. Nitekim Kur’an-ı Kerim’de “Allah mü’minlere karşı çok merhametlidir” (Ahzab,43) buyurulur. İmam-ı Rabbani Hazretleri şöyle demiştir: “Dünya imtihan yeridir. Burada dost ve düşmanlar karıştırılıp, hepsine merhamet edilmiştir. Ahirette yalnız dostlara merhamet edilecektir.”